iou kez; gen bir insan iin espri konusu olabilen bir haprn yal anneannenizde skntl arlarla birlikte gzlenen kaburga krklarna neden olduunu duymusunuzdur. Lise yllarndaki gen bir erkein sokakta; buzlu bir zeminde kayarak dtkten sonra ayaa kalkp ou kez hibir ey olmam gibi yoluna devam etmesine karn; biraz sonra ayn yerde yalca bir beyefendinin dmesinin byk bir ounlukla hastaneye kaldrlmasna neden olacak ekilde nemli krklara neden olabileceini grmsnzdr. Kukusuz genliimizin en hareketli yllarnda sahip olduklarmzn bazen farknda olmayz. nk yaammz tehdit eden tehlikelerin ok uzanda bulunduumuzu sanrz. Yalanma, sadece gzel anlarla deil, onarm daha da g bir vcudun skntlaryla karlamamz salar. Salmzla ilgili baz korkularmz ok erkenden gelimektedir. Bende kanser geliirse? Alzheimer hastalna yakalanrsam? leride ciddi kalp veya eker hastas olursam? Nedense yaammzda bu hastalklardan daha da sk gzlenen osteoporoz ya da halk arasndaki yaygn kullanlan adyla kemik erimesi o kadar sk bir kayg olarak karmza kmamaktadr. nk osteoporozu uzak ve bize kolaylkla yaklaan bir tehlike olarak grmeyiz. Bir kadnn meme kanserine yakalanma riski dur. Menapozdan hemen sonraki birka ylda ise kadnlarn yarsna yaknnda osteoporoz vardr.

Osteoporoz bir hastalk mdr yoksa doal bir sre midir?

Osteoporoz; kemiklerin kalsiyum kaybederek zayflamasna yol aan kk bir zorlanmada bile krklarla kar karya kalnmasna neden olabilen ve bazen bu krklar yzndende yaam kalitesini dren ve hatta ldrc olabilen bir hastalktr. Kii, bakalarnn yardmna ihtiya duyar. retimden uzaklar. Hareket kstll balayc olur. Ek hastalklarn ortaya kmasna hatta lme kadar gidebilen bir sreci balatmaktadr.

Osteoporoz dk kemik ktlesine, kemikteki mikroskopik dokunun bozulmasna ve bunlarn sonucunda gerekli nlemler salanamazsa ar olmakszn kemik krklarna kadar ilerleyebilen kemiklerin sessiz hrsz da denilen bir hastalktr.

Dnya Salk rgt kemik mineral younluunun, gen salkl nfusa gre 1 standart sapma gstermesini normal, 1 ile 2.5 deer arasnda standart sapma gstermesini osteopeni (lml azalm kemik ktlesi), 2.5 standart deerin altnda olanlara ise osteoporoz, 2.5 standart deerin altnda olup ta birlikte krk olanlara da yerlemi osteoporoz olarak tanmlamtr. Her lkenin kendine gre bir kemik dansite standartn kartmas gereklidir. Etnisiteye, cinsiyete ve yaa baml olup ayrca osteartroz (kirelenme), kemik ve vucuttaki metal protezlerden etkilenebilir. ekim dneminde radyolojik ila ve opak madde kullanm ekim kalitesini etkileyebilir.

Osteoporoz sadece kadnlarda deil erkeklerde de gzlenebilir. Elli yan zerindeki her sekiz erkein birinde osteoporoz vardr. Osteoporoz, genlerde de gzlenebilmektedir. zellikle yeterli doruk kemik ktlesinin olumad veya gen yata olmasna karn kemik ykmnn yapmndan daha da fazla olduu kiilerde ciddi krklarla karlalmaktadr. Genliinde yeterince olumam kemik ktlesine sahip olanlarda ileride daha sk ve iddetli krklarla karlama riskine sahiptirler. Yalanmakla birlikte vcuttaki yapsal deiiklikler de osteoporozun geliimine katkda bulunur

Osteoporoz nlenebilir, tedavi edilebilir bir hastalktr. Osteoporoz; belirgin kemik kr olumadan nlenir ve tedavi edilirse baar ans daha da yksek olan bir tedaviye yol aar. Komplikasyonlarn nlenmesinin yannda komplikasyonlara bal maliyetin azalmas da nemli bir ekonomik kazancn salar. Osteoporozdan korunmak ok gen yata hatta ocuklukta balayan nlemlerle salanr.

Osteoporozun sonular nelerdir?

En sk olarak omurga ve kala krklar grlr. Ancak 1/3 orannda gzlenen kala krklar daha yaamsal neme sahiptirler.

ABDde Osteoporoza bal yllk toplam krk gelien hasta says 1.500.000 kadardr. Her yl ABDnde 300.000 kala kr tedavisi olmaktadr. Osteoporoza bal krklarn ABDe yllk ekonomik maliyeti ise 15 milyar dolar kadardr. Kala krklar; bu maliyetin ierisindeki en yksek oran tutar. 50 yan stndeki kadnlarn nde ve erkeklerin %5inde kala kr vardr. 50 yan stndeki kala krklarnda -60 arasnda gzlenen lm ve sa kalanlarda byk lde uzunca sre hastaneye yatma, tek bana yaamn devam srdrmede glk ve kalc sakatlk hali sk olarak gzlenmektedir. Solunum yolu enfeksiyonlar, byk kemik krklarna bal gelien phtlarn yaamsal organlarda doku lmne (infarktslere) neden olmas kiinin yaamn tehdit eden nemli sorunlardandr.

Omurga krklar ile omurda kme ve bazen omurda ileri dzeyde bir yasslama eklinde gzlenir. Boyda ksalma, kamburlama, ayakta kalmakla belirginleen ar yaknmas gzlenir. Kaburgalar karn ii organlara temas ederek zarar verebilir. Sindirim sistemi sorunlarnn ortaya kmasna neden olur.

El bilei krklar kadnlarn de grlmektedir. Gndelik ilevlerin yerine getirilmesinde zorluklarla karlalmasna neden olur.

Risk altnda mym?

Riskler, bir hastaln ortaya kma ansn gsterir. Osteoporozun geliiminde de nemli riskler vardr. Riski saptamak ve gereken nlemleri almak kabilecek sonularla karlamamz azaltr. Riskler deitirilebilir ve deitirilemeyenler olarak iki gruba ayrlr.

Deitirilemeyenler;

1. Her eyden nce, kadn olmak (kadnlar erkeklere grece daha az ve ince bir kemik dokusuna sahiptirler),
2. lerlemi ya (50 ya ve st ) kemik kalitesinde ve younluunda azalmaya neden olmaktadr. 35 yandan sonra ortalama olarak her yl sadece yalanmaya bal olarak, %1 kadar kemik ktlesinde kayp gzlenir. 50 yan stndeki kadnlarn @nda erkeklerin ise nde osteoporoz vardr.
3. Beyaz ve sar rklarda, osteoporoz daha sk gzlenmektedir. Zencilerde ise daha az sklkla gzlenmektedir.
4. Ailede krkl osteoporoz yksnn bulunmas
5. Daha erken yalarda ortaya km bir krk yksnn varl
6. Bunama (demans)
7. Anreoksiya gibi bir salk sorunu olanlarda veya beden kitlesi olarak ileri dzeyde zayf olanlarda
8. Uzun boylu ince olanlar, kilolu ve ksa olanlara grece daha sk olarak osteoporoz riski ile karlarlar
9. Baz genetik kkenli hastalklar (kromozom hastalklar, doutan kaynaklanan baz kanszlklar ve metabolizma hastalklar gibi)

Ksmen olarak deitirilebilenler;

1. strojen yetersizlii
1. Erken menapoz;
2. 45 yandan nce kadnlarda yumurtalklarn cerrahi olarak alnm olmas
3. 1 yldan daha uzun sre adet grememe (ileri derecede zayf baz kadnlarda olduu gibi)

1. Yakn gemite sigara iim yksnn olmas
2. Youn dzeyde alkol alm
3. Kafeinli ve kolal ieceklerin youn tketilmesi (gnde 3 fincan kahveden fazlas nerilmemektedir)
4. Yaam boyunca yeterince kalsiyumun alnmam olmas (yeterli kalsiyumun kemik deposunda yer almamas).
5. Hareketsiz bir yaam.
6. Grme bozukluu
7. Yeterince gnelenmemek
8. Tekrarlayan dmeler

Risklerin birden ok olmas krk gelime ansn artrr. Daha yakndan takip ve tedaviye bir an nce balanmasn gsterir.

Ayrca

• D vitamini eksiklii (yeterince gnelenmemek, sreen sindirim sistemi hastalklar, yetersiz ve dengesiz beslenme)
• Barsak ve mide cerrahisi yksnn bulunmas
• Erkeklerde, testislerde erkeklik hormonu olan testesteronun daha az retilip salglanmasna neden olan hastalklar
• Uzun sreli yataa bal yaamak (6 ay veya daha fazla bir sre)
• 3 ay ve daha fazla uzun sre kortizon ve benzeri ilalar alm olmak
• Tiroid bezinin ar almasndan kaynaklanan bir hastaln bulunmas veya ihtiyatan fazla olacak ekilde tiroid hormonun alnmas
• eker hastal
• Romatizmal hastalklar
• Sreen karacier hastalklar
• Kalsiyumun olmas gerekenden daha fazla atlmasna neden olan baz bbrek hastalklar
• Ar tuzlu veya youn protein ierikli beslenme ekilleri
• Baz ilalar (sara/epilepsi ilalar, kanser ilalar, phtlatrmay nleyen ilalar (heparin, warfarin gibi), mide ilalar, alminyum) uzun sreli kullanm saylabilir.
• Tiroid bezi ierisinde yer alan paratiroid bezlerinin birinin veya birden fazlasnn ar almas yada bir paratiroid bezi adenomunun olumas kemiklerden kalsiyumun kana ekilmesine neden olacaktr. Ayrca baz hormonal hastalklar (Cushing gibi)

Yukarda saydklarmz herhangi bir hastala veya ila kullanmna bal olarak gelien ikincil (sekonder) osteoporoz olarak da adlandrdmz gruba girmektedir.

imanlk, kemik ktlesini koruyan olumlu bir etkendir. Estrojen dnmnn ya dokusunun katks ile fazla olmas kemik yapmn artrr. Kemiklere youn yk binmesinin kemik ktlesinin artna neden olur. imanlarda zayflara grece osteoporoz daha az rastlanr.

Osteoporozdan korunabilir miyz ?

Doruk kemik ktlesine ulamak nemlidir. nleme tedavi etmeden daha da nemlidir. nleme bebekliin ilk dnemlerinden balar yaam boyunca de srer. Korunmada ok erkenden risklerin saptanarak nlemlerin alnmas nceliklidir.

• Risk etkeni olarak soy gemiimizi ve cinsiyetimiz elbette deitirmek olanakl deildir.
• deal vcut arlnda yer almak. leri derecede zayf olmak nemli bir risk etkenidir.
• Sigaray kesinlikle azaltmal en dorusu da tamamen kesmeliyiz. Sigara, dorudan kemik yapmn azaltt gibi, strojen gibi yapm dorudan etkileyen hormon ve maddelere de olumsuz katks vardr
• Kahve tketimi gn ierisinde 3 fincann altnda olmaldr. Kahve ve kafein ieren gazl iecekler idrarla kalsiyumun atlmn artrrlar.
• Egzersiz nemlidir. ok erken yalardan itibaren egzersiz ve spor gndelik yaamn bir paras haline getirilmelidir. Doruk kemik kitlesinin artmasn erken yalarda artmasn salar. leri yalarda dengenin salanmas kemik kitlesinin ve kas kitlesinin korunmas asndan da egzersiz gereklidir. Gn ierisindeki 2 kmlik dzenli yry osteoporozdan korunmak iin byk bir adm atmamz salar (gn ierisinde 30-60 dakikalk yry)
• Beslenmede dzenli olarak kalsiyumun yer almas. Ergenlie kadar gn ierisinde en az 1200 mg kadar kalsiyum, erikin ya grubunda ise 800-1000 mg kadar ve menapozdaki kadnlarda 1500 mg kadar kalsiyuma ihtiya vardr. St rnleri dzenli olarak ihtiyacmz olan kalsiyumun drtte n salar. St rnleri ayrca D vitamini de ierir. 1 bardak yal stte 290 mg, 1 kap yasz yourtta 450 mg, 1 dilim kaar peynirinde 200 mg, 1 porsiyon brlcede 165mg, 1 porsiyon soya fasulyesinde 225 mg, 1 porsiyon sardalye balnda 325 mg kadar kalsiyum vardr. Soya fasulyesi gibi baz bitkisel besin kaynaklarnda bitkisel strojenlerin osteoporozu nlemede katks vardr. Osteoporoz riski olanlarda ise gnlk kalsiyum ihtiyac 1500 mg kadardr. Gnlk besinlerle alnan kalsiyumu azdan alnan kalsiyum tabletlerle takviye edebiliriz. Bbrek ta yknz varsa tedavinizi srdren hekime belirtiniz.
• Yeterli D vitamini alnz. D vitamininin retim duraklarndan biriside derimizdir. Yaklak olarak D vitaminin yars deri dokusundan salanr. Bunu salamann en iyi yolu da bol bol gnelenmektir. Kn bile gnelenmek nemli bir gereksinimdir. Kapal ortamlar, kapal giyim yeterli D vitamini salamamz engeller. Gnlk D vitamini ihtiyacmz en az 400 birim kadardr. Doktorunuza danarak gereinde D vitamini ieren bir tablet alabilirsiniz. Ancak unutmayn, D vitamini yada eriyen ve fazlas vcut iin zararl olabilen bir vitamindir.
• Yeterli flor, selenyum, magnezyum, inko gibi iz elementler, kemiin geliimi iin gereklidir. Sularda veya meyvelerde, tahllarda salanabilirler
• Ar alkolden kannz. Gnlk alkol almnz 1-2 kadeh arap veya 2 birann altnda olsun.
• Tuzlu beslenmekten, asildi yiyeceklerden kannz. Tuzlu ve ar proteinli beslenme kemiklerden kalsiyumun dolama ve bbrekler araclyla idrar yoluyla kaybna neden olmaktadr. Sadece proteinlerden oluan bir beslenme yerine gnlk besin listenizin P-55 karbonhidratlardan, 0u yalardan, i proteinlerden oluacak ekilde dzenleyin
• Osteoporoza yol aan her hangi bir ila almanz gerekiyorsa, en asgari dozlarda alnmas tercih edilmelidir. Doktorunuz bunu dzenleyecektir. Gereinde doktorunuzca sizde o an osteoporoz olmasa bile osteoporoz tedavisinde kullanlan ilalar balayp ok erkenden osteoporozun geliimi nlenebilmektedir (kortizon, sara ilalar gibi).
• Barsak ve Mide operasyonlar, yeterli kalsiyum ve D vitamini emilimi/retimi salanamamaktadr. Eksiklikler nceden saptanp yerine konarak osteoporoz nceden nlenebilir.
• Erken menapoz veya menapoza girerken, hekiminizin nerisi ile strojen tedavisine balanabilir. Tedaviye balarken yakn aile bireylerinde veya sizde meme veya rahim kanseri yks olup olmamas tedavi balatma tedaviyi devam ettirme asndan nemlidir. Bunun tespiti iin meme ultrasonu, mamografi, pap-smear gibi incelemeler yaplmaldr. Ancak damarlarda pht sorunu, kontrolsz eker hastal, trigliserit ykseklii, karacier bozukluu ve migreniniz varsa strojen tedavisi sorun yaratabilir. strojen tedavisi yaam kalitenizin dzelmesini salayan bir tedavi yntemidir.

• Dmelerin nlenmesi krk geliimini nlemek asndan nemlidir.

1. Dme riskini artrabilen kalp ritim bozukluklar, denge sistemi, beyin damar hastalklar ve ruh sal ile ilgili hastalklarnn yakndan izlenmesi ve kan basncyla ilgili deiikliklerin dzenlenip dengede tutulmas nemlidir
2. Dme riskini yaratan ilalardan zellikle kanlmal
3. Gereinde yardmc yrme cihazlarn kullanlmasn nerebiliriz
4. Uygun ayakkab ve giysileri kullann. Yksek keli kaygan ayakkablarla krk riskiyle karlaabilirsiniz
5. Kaygan olmayan malzemelerle yaadnz ortamlarn zeminlerin kaplanmasn salaynz
6. Ortamda bol yeterli k olmaldr
7. Tehlike oluturacak kablo vb eyalarn ortadan kaldrlmas
8. Merdivenlere, banyolara, tuvaletlere tutunma desteklerinin konulmas nemlidir
9. Daha az eilmeyi salayan antalarn, aralar tercih ediniz
10. ne eilerek alma, yksee uzanma, ar eya tama gibi ilerden uzaklamay salayanz.

Osteoporoz tedavi edilen bir hastalk mdr?

Evet, osteoporoz tedavi edilebilen ve daha ortaya kmadan gerekli nleyici yaklamlarla tedavisi balayan bir hastalktr. Tedavide nleyici nlemler anlatld. Yaam tarznn, evrenin dzenlenmesi, beslenmenin gzden geirilmesi, dzenli egzersiz, risk etkenlerinin saptanp azaltlmas tedavinin temel koullardr. Belirli aralklarla salk kontrol ve gereinde ila tedavisi osteoporozu tedavi edilebilir bir hastalk dzeyine indirgemitir. Buradaki en nemli nokta, erken ve ge kalmadan tedavinin balanmasdr.

Osteoporoz tedavisi bir takm iidir

Tedavide hastann katlm ve uyumlu nemlidir. Tedavi yaam boyu devam eden bir sretir. Osteoporoz tedavisi bu konuda uzman olan bir hekimin kontrolnde olmas gereken bir tedavidir. Gereinde bir ok deiik uzmanlktaki hekim bu tedavi srecinde ve takipte grev alr. Endokrinoloji ve metabolizma hastalklar uzman, i hastalklar uzman, kadn doum hastal uzman tedaviyi ncelikli takip etmesi gereken hekimlerdir. Fiziksel tp ve rehabilitasyon uzman, ortopedi uzman gereinde bir meme cerrah, bir beslenme uzman, egzersiz uzman ve bir psikiyatri uzman da bu takmda yer alabilir.

Hastann uyumu verilen tedavi programlarn uygulamas nemlidir. Youn sigara ien, ila tedavisini aksatan, egzersiz yapmayan bir hasta tedavi programndan yeterince yarar salamayabilir. Belirli aralkla kontrollerin yaplmas, tedavi ajanlarnn tedaviyi izleyen hekimce verilip doz ayarnn yaplmas nemlidir. Kendi banza ila almaynz.

Osteoporoz tedavisinde hangi ilalar kullanlr?

Nedene ynelik olarak tedavinin dzenlenmesi nemlidir. Btn osteoporozlularda standart olarak kalsiyum ve gereinde azdan alnan D vitaminleri tedavide yerleik olarak ilk basama oluturmaktadr. Gnlk olarak besinlerle alnan kalsiyuma ek olarak 500-700 mg aras elementer kalsiyuma ihtiya duyulmaktadr. Ek olarak alnan kalsiyum ayrca osteoporoz tedavisi iin verilen bir ok ilacn etkisini de artrmaktadr. Gnlk ihtiyacmz olan D vitamini 400-600 nite kadar olup menapoz sonras bu ihtiya gnlk olarak 800 niteye kadar kabilmektedir. Yallarda da D vitamini ihtiyac artmaktadr. Bbrek ve karacier hastal olanlarda yada ileri derecede kr olan baz hastalarda aktif D vitamini olan kalsitriolun verilmesinde yarar salanmtr. E4k olarak inko ve magnezium da eklenmesi yarar salamakdadr.

Hormon replasman tedavisi/hormon yerine koyma tedavisi (HRT) nedir?

Kadnlarda osteoporozun en sk nedeni menapozdur. Menapozda yumurtlamann kesilmesi ve kemik yapmna da katks olan strojen hormon dzeyinde azalma gzlenir. Kadnlarda strojen ve progesteron tedavisinin birlikte verilmesi bir yerine koyma/tamamlama tedavisidir. Bu tedavi ile menapoza girenlerde gzlenen al basmalar, ate basmas, terleme, titreme, depresif miza deiiklii ve cinsel skntlar ortadan kaldrlabilmektedir. Hap, deriye yaptrlan yama bantlar, burun spreyleri, krem gibi deiik uygulama ekilleri halinde bulunurlar. Progesteronun strojene eklenmesi strojenin rahim zerindeki etkilerini azaltr.

Erkek hastalarda da bazen erkeklik hormonu olan testesteron dzeyinde yala uyumlu olmayacak ekilde dme gzlenebilir. Kasa uygulanan, deriye yaptrlan yama bantlar ve hap ekillerinde bulunan hormon tedavisi ile osteoporoz dnda cinsel isteksizlik, kas kitlesinde azalma, yaam kalitesindeki bozulma da dzeltilir. Belirli aralklarla prostat baksn yaptrtmak yararldr

Hormon tedavilerinin baz sakncalar da vardr. Meme ve rahim kanseri gemii olanlarda veya 1. derece yaknlarnda meme veya rahim kanseri yks olanlarda hormon tedavileri verilmez. Belirli aralklarla mamografi, Karn ultrasonografi, jinekolojik baknn, pap-smear baksnn yaplmas nemlidir. Ayrca belirli aralklarla lipid dzeyleri, karacier fonksiyon testleri, alk kan ekeri gibi testlerin de baklmas gereklidir. Son dnemlerde HRTnin yaam kalitesindeki arta, cinsellikle ilgili skntlar dzeltmesine ve osteoporoza ynelik olumlu katksna karn kalp-damar hastalnda riski azaltmad syleyen almalar vardr. Emboli ve tromboz yks olanlarda bu ilalar kullanmamas nerilmektedir.

Osteoporoz tedavisinde gncel olarak kullanlan dier ilalar nelerdir ?

Osteoporoz tedavisindeki gncel olarak kullanlan ilalarn ou kemik ykmn azaltan ilalardr. Bu ilalar osteoklastlarn etkisini azaltr. Bu ilalarn balcalar unlardr;

• Kalsitonin; tiroid bezi ierisinde yer alan baz hcrelerde de retilen protein yapda bir hormondur. nceleri ine formu olan ilacn gnmzde burun spreyi formu kullanlmaktadr. Gnlk 200 nitelik bir sprey skmyla tedavisi salanr. Uzun sreli tedavilerde tercih edilmez. Kala krklar zerindeki etkisi omurga krklar kadar belirgin deildir. Bifosfonat olarak adlandrlan dier ilalar kadarda etkili olduklar sylenemez.

• Bifosfonatlar; doal pirofosfat analoglardr. Bifosfanatlar osteaklastlarn aktivitesin ve yaamn etkileyerek kemik ykmn azaltr. Kemikte mineral kmesini salar. Etidronat, alendronat ve risedronat lkemizde en sk kullanlan formlardr. Etidronatn mineral kelti kusurlarna neden olduu sylenmektedir. Osteoporoz zerine ve kemik krn azaltmada en nemli etki Alendronat ve Risedronata aittir. Her ikisi sadece omur krklarn azaltmada deil kala kr zerine de osteoporoz tedavisinde kullanlan dier ilalardan daha etkilidirler. Alendronat 10 mg ve Risedronat 5 mg tablet formlarndadr. Her ikisi de sadece lkemizde deil tm dnyada yaygn ekilde kullanlmaktadr. Sindirim sistemi ile ilgili yaknmalara, deri dkntlerine, mide ince barsaklarnda lser veya kanama riskine az da olsa neden olmaktadrlar. Gnlk alnan tablet formlarnn yannda gnmzde haftada 1 kez alnan tablet formlar da vardr (Alendronat 70 ve Risedronat 35 mg haftalk tablet form). Haftada 1 kez alnan formlarla daha az mide ve barsak sorunlar ile karlalmaktadr. Mide kanamas daha az bildirilen bir yan etki olmutur. Her ikisinde de sabah a karnna alnmaldr. En az 30 dakika kadar uzanlmamaldr. Bu mide ieriindeki asidin yemek borusuna zarar vermemesi iin gereken bir uygulamadr. O gn iin kahvaltda kalsiyum ieren besinlerin le veya akam yemeine aktarlmas nemlidir. Koruyucu tedavide Alendronatn 5 mg tablet formu da bulunmaktadr. Alendronat ve risedronat kortizon tedavisine bal osteoporozda kullanlmaktadr. Gnmzde aylk 1 kullanmlk bifsofoanatlar da kullanma girmitir. Yllkla yaknda kullanma girecektir. Bifsofoantlarn D vitamini ile birlikte olan kombinasyonlarnda da yarar salanmtr.

• priflavonlar, osteablastlar uyarp osteoklastlar basklar, yaygn kullanm yoktur. strojene benzer etkisi vardr. Krk zerine katks net deildir.
• Statinler, Kolesterol drmek zere kullanlan ilalardr. Kemik ykmn da azaltc etkisi gsterilmitir. Yaygn kullanm iin daha geni almalara ihtiya vardr.

• SERMler, Bu ilalar kemikte ve kalp dokusunda strojene benzer olumlu etkide meme rahim dokusunda ise strojene kart bir etki gstermektedir. Bu ift etki ile hem osteoporozu nlediimizi gibi hem de meme ve rahim kanserinde koruyucu etki de salanm olacaktr. lk rnei u an iin meme kanseri tedavisinde yaygn olarak kullanlan tamoksifen dir. Ancak Tamoksifen rahim kanseri riskini artrr. Bu grup ilacn ierisinde en yaygn olarak kullanlan ve lkemizde de u anda tek rnek olarak bulunan Raloksifendir. Bu ilacn osteoporozda zellikle omurga krklarnda olumlu bir katks vardr. Omurga d krklarda belirgin bir katks olduu sylenemez. Rahim kanserinin geliimine neden olmaz. strojen reseptr pozitif olan meme kanserinde olumlu tedavi edici katks vardr. Kt huylu kolesterol drr. Menapozun erken dneminde kullanldnda menapoz yaknmalarn artrr. Hormon replasman tedavisindeki gibi trombo-emboli ansn artrr.

• Tibolon, SERM lere benzemekle birlikte ayn grupta yer almaz. Menapoz yaknmalarn geriletir. Kemik mineral younluunu artrr. Krk gelime zerine olan katks ile ilgili yeterli veri yoktur.

Parathormon, floridler kemik yapmn uyarrlar.

• Floridler kemik yapmn artrr. Ancak youn kullanm kemik yapsnda bozulmalara yol aabilir. D vitamini ve kalsiyumla birlikte kullanlmaldr.

• Parathormon, tiroid bezi ierisinde yer alan paratiroid bezlerinden salnr. Normalden fazla bulunduunda osteoporoza neden olur. leri yalarda, youn osteoporozu olanlarda dk dozda cilt alt enjeksiyon olarak kullanldnda nemli dzeyde kemik yapmnn artt gzlenmitir. Dier osteoporoz ilalar ile de birlikte kullanlmaktadr. Yaknda lkemizde de kullanma sunulacaktr.

• Anabolizanlar, nadiren kullanlrlar. Kemik ktlesinde arta neden olmakla birlikte yan etkilerinden dolay uzun sreli kullanmlar pek tercih edilmemektedir.

• Byme hormonu, gelecekte kullanm daha yaygn olacak ajanlardan birisidir. Kemik yapmn artrmaktadr.

• Stronsiyum gnmzde zelikle kemik yapmn artrc etkisinden yararlanlarak kullanma sunulmutur. Ancak dnyada bifosfonatlar kadar yaygn deildir.

• Baz sitokinlerle ilgili almalar devam etmektedir.

Kemiklerimizin bilinmeyen ynleri?

Ayaklarmzn zerinde dik durmamz, hareket etmemizi, bir eyay kavramamz salamada; kemiklerden, eklemlerden ve kas sisteminden oluan hareket sistemimiz nemli grevler stlenmitir (iskelet sistemi). Kemikler yaamsal organlarmzn korunmasn salar. Kemikler, kalsiyumla sarlm bir protein atdan olumaktadr. Barsaklardaki besinlerden emilip byk bir oranda kemiklerimize ve dilerimize getirilen kalsiyumun yzde on kadar ilk anda dier dokular tarafndan kullanlmaktadr. Vcudumuzdaki kalsiyumun u kemikte yer almaktadr.

Kemiin ierisinde kemiin beslenmesini de salayan damarlarn yer ald, kemie esneklik ve diren salayan birok kanallar vardr. Bu damarlar ayrca vcudun enerji sisteminde, phtlamada, kaslarn kaslmasnda ve birok maddenin yapta olan kalsiyuma, ihtiya duyulduunda kalsiyumun kemikten alnp vcudun ihtiya duyulan yerlerine gtrlmesine neden olan bir banka ilevini grmektedir. Kemikler; kan yapmnn saland ilik dokusunu tamaktadrlar. Yal ilik dokusu ya ieriinden dolay enerji deposu olarak da ilevini de grmektedir.

Kemikler, mzelerdeki fosil kemikleri gibi duraan yaplar olmayp srekli bir yapm ve ykmla birlikte vcudumuzun dier srekli yenilenen deri, sa gibi dokulara benzer ekilde srekli bir canllk gstermektedir. Bu yaplanma yaam boyunca devam etmektedir. Yapm evresinde daha ok kemiin dna doru yer alan osteoblast, ykm evresinde ise daha ok kemiin iine doru yer alm bulunan osteoklast dediimiz hcreler grev almaktadr. Osteoklastlar; kemikte kaviteler oluturarak kemik dokudaki kalsiyumun vcudun kullanmna sunarlar. Osteoblastlar ise bu oluan boluklarn tamirini ve kalsiyumun kemik dokusuna yerlemesini salamakla ykmldrler. Bu dengenin salanmasnda byme hormonu, parathormon, D vitamini, kalsitonin, strojen ve testesteron gibi hormonlarnda katks vardr. Yeterince kalsiyumun alm, ek hastalklarn olup olmamas, yaam tarz da, dengenin salanmasnda nemli rol oynar.

Yetikin dnemine kadar, kemik yapm ykmndan daha fazladr. Kalsiyuma youn ekilde ihtiya duyulur. Yan ilerlemesiyle yapm ve ykm dengelenmektedir. Otuzlu yalarn ortasnda ise ykmn yapmn yerini almaktadr. Doruk kemik kitlesi dediimiz ve kiinin yaam boyunca sahip olduu en yksek mineral younluuna sahip kemik kitlesi dzeyine oluur. leri yalarda ayrca kadnlarda menapoz dediimiz yumurtlama dneminin sona ermesi ile ykmnn daha da hzland bir dneme girilmektedir. Menapozdan sonraki ilk 5-7 ylda yllk kemik ktlesinde kayp ortalama olarak %3-4 kadardr. 5 yln sonunda yaklak olarak kadar bir kayp sz konusudur. 60-70 ya arasndaki 9 kadndan sadece 1 tanesi normal kemik dansitesine sahiptir. Kadnlarn @ yaamlar boyunca omur veya kala krklar ile kar karyadrlar.

Menapozla kemik miktar ve kalitesinde azalma gzlenmektedir. Balang evresinde arsz kk krklar olumaktadr. Bu kk krklar zellikle omurlarda kmelere neden olur. Her omurdaki kme, yaklak olarak boyumuzda 1 cmlik ksalma olarak kendini gstermektedir. 66 yandaki Aye hanmn boyundaki 4 cmlik ksalma, yaklak olarak 4 omurda kme krnn olduunu gstermektedir. Boydaki ksalma ve kocakar kamburu denilen biimsiz omurgann ortaya kmas ve daha ciddi krklarn gelimesiyle arlar da yaamn bir paras haline gelmektedir. Osteoporozdaki krklar; omur kme krklar, kala kemii ve el bilei krklar, kaburga krklar olarak daha sk olarak gzlenmekle birlikte vcudun dier kemiklerinde de krklar gzlenmektedir.

Osteoporozun tans nasl konur?

Osteoporozun tansnda; yk, fizik bak, laboratuar ve grntleme yntemleri yer alr. yk risk etkenlerini gstermesi bakmndan nemlidir. Fizik bakda kamburluun bulunmas, omuz kala yksekliinin kala ayak uzunluuna gre azalm olmas omurgada osteoporozun olduunu gsterir.

Direk rntgen filmlerinde n geirgenliinin artm olmas osteoporozun olduunu gsterir. Ancak, direk filmlerle osteoporoz saptandnda osteoporoz yerleik dzeydedir. Ortalama @a varan bir kemik kayb sz konusudur. Osteoporozun tansnda direk rntgen filmleri ncelikli olarak osteoporozun tansnda kullanlmaz. Yerleik bir ar varsa, bunun nedenini incelemek iin kullanlmaktadr.

Osteoporozun tansnda btn dnyada kabul edilen tan yntemi kemik dansitometresi denilene kemiin mineral younluunu len yntemin kullanlmasdr. Bu yntem ile vcuda herhangi bir madde dardan verilmez. abuk uygulanabilen, dk radyasyon dozu ieren ve az hata oranna sahip bir yntemdir. Dansitometre denilen cihazlarla tan ilemi gerekletirilmektedir. Gnmzde DEXA denilen gelimi modelleri tercih edilmektedir. Tanda olduu kadar takipte de etkin bir yntemdir. Erken tanda nemlidir. Bu yntemde osteartroz denilen kirelenme olarak da bilinen hastalkta yanllkla kemik mineral younluu bazen abartl gstererek hatal sonulara neden olmaktadr.

Ultrasonla zellikle ayak topuundan kemik mineral younluunu lmek radyasyon iermeyen, ucuz, tanabilir bir sistemle salanmaktadr. Toplum sal taramalarnda yararldr.

Bunlarn dnda eitli nkleer tp yntemleri, kantitatif manyetik rezonans (QMR), manyetik rezonans spektroskopi (MRS), bilgisayarl tomografi (BT) gibi yntemlerle de kemik mineral younluu grnt olarak llebilmektedir. Ancak bu yntemler bazen daha duyarl olmalarna karn daha pahal, daha zor ve bazlar daha fazla radyasyon ieren yntemlerdir. Baz olgularda gereinde kemik dokusunda elde edilen biyopsi materyalinin incelenmesi de osteoporoz hakknda bilgi vermektedir.

Grntsel tan yntemi olarak gnmzde daha ok tercih edilenler DEXA ve ultrasonografi yntemleridir.

Ne kadar sklkla dansitometre ekilmelidir?

Menapozun ilk yllarnda ylda 1 kez DEXA lm ve izlemde de 2-3 ylda 1 kez DEXA lm yeterlidir. Hzl kemik ykm olan olgularda rnein youn ve uzun sreli kortizon tedavisi gren hastalarda DEXA lmleri 6 ayda bir yaplmas nerilmektedir. Daha nce bahsi geen risk gruplarnda olanlarda, DEXA ekimleri ok erken yalarda da uygulanmaktadr.

Osteoporozdaki dier laboratuar testleri nelerdir?

Her eyden nce kiinin genel salk durumunu gsteren biyokimyasal testlerin yaplmas gereklidir. Bunlar tam kan saym, eritrosit kelme hz (sedimantasyon), karacier fonksiyon testleri, bbrek fonksiyon testleri, albumin/globulin oran, alk kan ekeri, serum kalsiyum, serum fosfat, Alkalen fosfataz dzeyleri ve tam idrar testleridir. Bu testler yeterli deilse; 24 saatlik idrarda kalsiyum, PTH, TSH, D vitamin dzeyleri, serum kortizol, FSH, LH, prolaktin, testesteron dzeyi gibi baz testler hekiminiz tarafndan istenebilir. Bu testlerle ikincil osteoporoz nedeni olabilecek bir ok hastalk dlanabilmektedir.

Kemie zg biyokimyasal belirleyiciler nelerdir?

Kemik dngsn gstermeleri asndan nemlidirler. Kemik yapmnda ve ykmnda rol oynarlar. 3 aylk veya 6 aylk takiplerde kemik dngs hakknda grntleme yntemlerine grece daha fazla bilgi verebilirler. Uygulanan tedavinin etkinliini, dozunu deerlendirmede nemlidir. Balcalar unlardr.

Kemik yapmnda (kanda);

• Kemie zgn alkalen fosfataz
• Osteokalsin
• Prokollajen peptidler

Kemik ykmnda (idrarda);

• Hidroksiprolin
• Piridinolin ve deoksipiridinolin
• Tip I kollajen peptidleri

Osteoporozda fiziksel aktivite nasl olmaldr?

Egzersize balamadan nce hekiminiz tarafndan fizik baknz ve gereken tetkikleriniz yapldktan sonra gerekirse bir fizik tedavi ve rehabilitasyon uzman veya bir spor hekimi ile birlikte hekiminizce size en uygun programn hazrlanmas nemlidir.

• Varolan salk sorunlarnz bu programn snrlarn saptayacaktr
• Uygulanan egzersiz kapasitenize ve beenilerinize uygun olmaldr
• Zorlanmadan balamal ve devam ettirebilmelisiniz
• Elenerek egzersiz yapabilmelisiniz. Egzersizle mzik birlikte olabilir
• Holandnz egzersizleri tercih edin bylece sreklilik salam olursunuz
• Kk ama gerekleebilir hedeflerle egzersize balayn. Unutmayn siz bir profesyonel futbolcu, bir Naim Sleymanolu deilsiniz
• Haftada 2-3 gn nce birka yz metre ardndan aamal olarak 1-2 kilometre uzunluundaki bir mesafeyi kapsayan yrme egzersizini daha sonra uygunsanz her gne yayabilirsiniz
• Otobse, metroya bir durak nce binin ve inin. Ksa mesafelere arala gitmeyin. Ayaklarnza gvenin. Arabanz mmknse biraz daha uzaa park edin
• Kapal meknlarda da egzersiz yapabilirsiniz.
• Egzersizle birlikte gs ars ve kas ars gibi salk sorunlarnz olursa doktorunuza bavurmaktan ekinmeyiniz
• Egzersiz yaparken esnek rahat ayakkab ve elbiseler giyiniz. Topuklu ayakkabyla yrmeyi denemeyin. Dar, terletici, sizi skan ve mevsime uygun elbiselerle de kendinize yeni salk sorunlarn oluturabilirsiniz
• Yzme ve dier su sporlarn youn ekilde uygulamak osteoporozu yer ekim gcnden uzaklatmz iin artrabilir.

Egzersizle;

• Osteoporozda egzersiz yaplarak kemik ktlesindeki kayp hz yavalatlr
• Var olan kemik kaybnda dzelme salanr. Bylece krk riski azalr
• Kemiin esneklii salanr, direnci artar
• Denge dzenlenir, dmeler azalr. Dzgn duru salanr
• Kas gc artar
• Kilo alma nlenir
• Daha dengeli bir beslenmeye eilim artar
• yi huylu kolesterolde art, trigliserid ve kt huylu kolesterol orannda azalma gzlenir
• Kan basnc daha dengeli dzeyde seyreder, kalp ve akcier gibi yaamsal organlarn daha verimli almas salanr
• Ruhsal salk olumlu ynde etkilenir,depresyon grlme skl azalr
• Sosyal yaama katlm, i performans artar

evrenizde ve gndelik yaamnzda deiiklikler yapnz

• Otururken vcudunuzun doal duruunu korumaya zen gsteriniz. Masaya doru eilmeyiniz. Uygun boyda masa ve sandalye kullannz. Yumuak bir zeminde oturmayn. Oturmak zorunda kalrsanz, bir yastkla belinize destek yapnz. Boynunuzu koruyan koltuklar tercih ediniz. Oturan kiinin ayaklar yere deecek ekilde olmaldr. Otururken ayaa aniden kalkmaynz.

• Ayakta dururken vcudunuzun doal eriliini koruyacak ekilde durmaya alnz. Banz dik, enenizi geride tutup karnnz iinize ekiniz.

• Ar ykleri kesinlikle kaldrmaynz. Yk kaldracaksanz, ayaklarnz dz ve ayrk tutunuz. Kollarnz vcudunuza yakn tutup bel eiminizi koruyarak yk kaldrnz. ne eilerek bir eyay kaldrmak yerine, dizlerinizi bkerek eyay alnz.

• Ayakkab ve orap giyerken ok fazla eilmeyiniz. Gereinde ayanz bir tabure veya sandalyeye koyarak belinize binen yk azaltarak ayakkabnz balaynz. Giyinirken belinizden deil kalanzdan eiliniz.

• ekme ve itme ile ilgili bir i yapacaksanz belinizi bkmeyiniz, dizlerinizi bknz.

• ne eilerek yaplan hareketler omur krklarna neden olabilir.

• Yataktan kalkarken nce bir sre oturunuz, daha sonra yavaa ayaa kalknz.

• Buzlu ve slak zeminlerde yrmeyiniz. Dk topuklu, lastik ve geni tabanl esnek ayakkablar tercih ediniz

• Evinizde az kl yerler varsa aydnlatma iin lamba koyunuz.

• Evinizde hareket etmenizi engelleyen, dmenize neden olabilecek, kullanmadnz eyalarnz kaldrnz

• Banyoda kaymay, dmeyi nleyecek ekilde yer demesini ve duvar kaplamalarnz dzenleyiniz. Tutunmanz salayan destekler yerletiriniz.

• Yrme ve denge ile skntnz varsa gerekirse bir baston veya benzer bir cihaz kullanmaktan ekinmeyiniz

• Herhangi bir dmede gerekirse doktorunuza veya en yakn acil servise bavurunuz

Unutmayn

Osteoporoz bir son deildir

Osteoporoz nlenebilir, tedavi edilebilir bir hastalktr